Σαμπανοπούλου

Οι Οθωμανοί Τούρκοι κατά το «β´ ἔλαβον τὰς Σέρρας Σεπτεμβ(ρίου)

ιθ´» – καταγράφει σημείωμα αγιορειτικού κώδικα. διά χειρών τριών γαζί-

δων – συμπληρώνει τουρκικό χρονικό: του Γαζί Eβρενός, του Nτελί Mπαλα-

μπάν και του Λαλά Σαχίν.

Έτσι, το 1383 ο μέγας βεζίρης Καρά Χαλίλ Τζανταρλί, επονομαζόμενος

πλέον Χαϊρεντίν-πασάς, σχεδιάζει τον εξισλαμισμό του «θαυμαστού άστε-

ως», της εκτός των τειχών πολιτείας, συγχρόνως με την (πρώτη) άλωση της

Θεσσαλονίκης, ανιδρύοντας «τέμενος αγαστό» στο όνομα του σουλτάνου

Μουράτ Ι, ιερατική σχολή και μεγαλοπρεπές λουτρικό συγκρότημα στην πε-

ριοχή της αγοράς, η οποία κατέστη έκτοτε το κέντρο της πόλης. Υπακούο-

ντας στην ίδια οικοδομική πολιτική ένας γιος του, ο Αλί, ανεγείρει, εντός του

οικογενειακού κληροδοτήματος, καρβανσεράι4 και ένας δισέγγονός του, ο

Ιμπραΐμ, το μπεζεστένι, την αγορά πολυτίμων ειδών. Το μπεζεστένι, που δι-

ασώθηκε χάρη στις προσπάθειες του Αναστασίου Κ. Ορλάνδου, στεγάζει

το Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης.

Η εγκατάσταση νομισματοκοπείου κατά το 1419, στο πλαίσιο του

τότε αποκεντρωμένου κράτους, οπωσδήποτε αύξησε τη δυναμική της αγο-

ράς, του παζαριού, με τους όρους της εποχής, πράγμα που επιμαρτυρεί-

ται και από τη φιλολογική τεκμηρίωση ενός φαινομενικά άσχετου προς την

λειτουργία της γεγονότος: την εδώ σύλληψη και δι’ αγχόνης θανάτωση του

σεΐχη Μπεντρεντίν

Η μη αμφισβητούμενη, όμως, αγιότητα του ανδρός προσέδωσε στην

πόλη και τον χαρακτήρα του προσκυνήματος.

Ως «πόλη των σοφών» την αφηγείται στον 17ο αι. ο γραμματικός Κια-

τίπ Τσελεμπί και μάλλον επιβεβαιώνεται από τα ασυμπλήρωτα λήμματα

του ομολόγου του Εβλιγιά: «περί των εξοχωτάτων εν σοφοίς ιατρών», «περί

των διακεκριμένων χειρούργων», «περί των ευσεβών σεϊχών», «περί των δι-

απρεπών συγγραφέων». Έτσι η πόλη επεκτείνει το αστικό της περιβάλλον,

φθάνοντας να μετρά, περί το 1800, 30.000 ψυχές. Tον βαθμό της καλαι-

σθησίας τους μπορεί να υποστηρίξει η τεράστια ποσότητα βαμβακιού που

ο κάμπος της πόλης εξάγει,15 επιτρέποντας σε αυλικούς και αξιωματούχους

να αντιδωρίζουν σε μνημειακό απόθεμα τις γενναίες προσόδους που η θεϊ-

κή βούληση, διά της βούλησης των σουλτάνων, τους επιφύλαξε.

Οι καιροί όμως δεν επιφύλαξαν τη διατήρησή τους. Τα σωζόμενα

ισλαμικά ευκτήρια, όσα άφησε η λαίλαπα της πυρκαγιάς του 1913, είναι τρία

τον αριθμό. Το μικρό συνοικιακό τέμενος του Μουσταφά μπέη, επί της

οδού Θεσσαλονίκης, προς τις δυτικές παρυφές της πόλης, ασφαλώς δεν

συναγωνίστηκε ποτέ τα εξαιρετικά οικοδομήματα, μεγαλοπρεπή μνημεία

της ιδεολογίας και της τεχνογνωσίας που τα γέννησε: το τζαμί του Μεχμέτ

μπέη, ανιδρυμένο στο όνομα του πατέρα του και κατακτητή της Κριμαίας

Αχμέτ πασά, και το, γνωστό μόνον με το προσηγορικό του όνομα, Ζιντζιρλί

Η μνημειακή διαμόρφωση της πύλης διασπά την ενότητα του πε-
ριστώου στο ισόγειο αλλά και στο υπερώο, αναδεχόμενη το υπερκείμενο
μαχφίλ (mahfil, εξέδρα). H πρόσβαση στον όροφο είναι εφικτή μέσω ελι-
κωτών κλιμάκων που αναπτύσσονται στο πάχος της τοιχοποιίας, εκατέρω-
θεν της πύλης, για να καταλήξουν σε πλατύσκαλο, όπου ανοίγονται οι δύο
τοξωτές θυρίδες εισόδου στους βραχίονες της στοάς και η, διπλάσια στο
πλάτος, θύρα του μαχφίλ. Υπερώο και μαχφίλ, εξασφαλίζοντας τη διαβάθ-
μιση του «ιδιωτικού» – το δεύτερο αποκλειόταν περιμετρικά με μαρμάρινα,
κρίνοντας από τις εγκοπές προσαρμογής τους, θωράκια –, υπομνηματίζουν
την αυστηρά ιεραρχημένη κοινωνική δομή.
Η σύναψη του ενιαίου καθ’ ύψος χώρου του ιερού, τονίζεται με την
ένθεση επί των ακμών μαρμάρινων, ορατών κατά τα τρία τέταρτα, μονόλι-
θων κιόνων. Τη λιτή φόρμα της κόγχης του μιχράμπ, που εγγράφεται πολυ-
εδρική εντός λίθινου πλαισίου με ελάχιστα αυτοφυή κοσμήματα στο μέσον
του ανατολικού του τοίχου, αντιστρατεύεται ο κατάκοσμος μαρμάρινος άμ-
βωνας, που σώζεται ακέραιος

Check The Zincirli Camii Google Map